Waarom Fransen onverwacht afscheid nemen zonder gedag te zeggen

Je staat met een wijntje in de hand midden in een gezellige Franse avond. De kinderen spelen ergens achterin de tuin, er staan nog kaasjes op tafel en de gesprekken kabbelen vrolijk door. Dan, de volgende dag, hoor je dat een stel al om elf uur vertrok. Zonder dat je het gemerkt had. Of sterker nog: zonder afscheid te nemen. Hoe dat kan? Het is niet onbeleefd bedoeld. Het is Frans.

'Filer à l’anglaise'

De Fransen hebben er zelfs een uitdrukking voor: filer à l’anglaise, letterlijk 'wegsneaken op z’n Engels'. Wie weet is die frase juist in Engeland ‘filer à la française’. Hoe dan ook, het idee bestaat: je kunt vertrekken zonder je uitgebreid kenbaar te maken. Vooral bij informele gelegenheden lijkt dat niet alleen geaccepteerd, maar soms zelfs wenselijk.

Het gaat niet om onverschilligheid of slordigheid. Eerder om het respecteren van de sfeer. Je breekt het moment niet open met een rijtje afscheidsgroeten. Je maakt geen punt van je vertrek. Je verdwijnt geruisloos, als onderdeel van de avond die vanzelf afloopt.

Groepsdynamiek vs. individuele aandacht

In Frankrijk draait sociale omgang vaak om het geheel. De groep als context. Aandacht vestigen op jezelf – door te roepen dat je gaat, iedereen af te lopen, oponthoud te veroorzaken – voelt dan al snel storend. Zeker in grotere gezelschappen of als de gesprekken goed lopen.

In Nederland willen we snel 'goed afhechten'. Even echt goededag zeggen. Vaak uit fatsoen, maar ook omdat het ons structuur geeft. Het voelt afgerond. In Frankrijk voelt datzelfde moment soms juist als een onderbreking.

Bezoek of gezelschap?

Er zit ook iets in van hoe rollen worden gezien. In Nederland word je vaker gezien als gast: iemand die je uitnodigt, ontvangt en uitzwaait. In Frankrijk ben je sneller onderdeel van het gezelschap. Je schuift aan, je mengt je, je bent er gewoon. En op een gegeven moment niet meer.

Ik herinner me een zomeravond op een dorpsfeest: lange tafels onder platanen, flessen rosé die van hand tot hand gingen. Op een zeker moment viel me op dat het tafeltje aan de overkant halfleeg was. Niemand had het vertrek gemeld, en dat gaf… rust. Alsof iedereen gewoon zijn moment kiest en verder niemand tot last wil zijn.

Niet altijd en niet overal

Uiteraard zijn er situaties waarin afscheid juist wél verwacht wordt. Kleinere setting, formeel bezoek, bezoek aan ouderen – dan is een kreet naar de keuken of een laatste handdruk op zijn plaats. Ook regionale verschillen en persoonlijke stijl spelen een rol.

Sommige Fransen nemen juist uitgebreid afscheid, zelfs als ze je nauwelijks kennen. Maar die ‘onzichtbare’ vertrektactiek zit diep in het sociale weefsel.

Het comfort van onuitgesproken grenzen

Wat me steeds opvalt, is hoeveel waarde Fransen hechten aan een zekere elegantie in sociale omgang. Niet per se door chique taal of afstand, maar door niemand in een ongemakkelijke positie te brengen. Je dwingt niemand om zijn gesprek te onderbreken omdat jij weg moet. Je laat het moment niet kantelen naar einde-feest. En daarmee laat je de ander ook vrij.

Je zou kunnen zeggen: waar Nederlanders duidelijkheid als beleefd zien, zoeken Fransen naar een vorm van onzichtbare harmonie. Geen gedoe. Geen instructies. Gewoon gaan. En dat, zo heb ik geleerd, is vaak precies goed.