De ziel van het dorp: de 'salle des fêtes'

Wie wel eens door een Frans dorp is gereden – vooral buiten de grote steden – is het vast opgevallen: dat vaak wat onopvallende gebouw aan de rand van het plein of midden tussen de huizen, met op de gevel 'Salle des Fêtes'. Niet zelden doet het denken aan een jaren 70 buurthuis, soms met rolluiken, vaak van beton. Geen architectonisch hoogstandje, maar wel in bijna elk dorp aanwezig. Waarom eigenlijk? En wat zegt dat over het Franse dorpsleven?

Meer dan een zaaltje met plastic stoelen

Op het eerste gezicht is de salle des fêtes gewoon een multifunctionele zaal. Een plek waar de gemeentelijke nieuwjaarswens wordt uitgesproken, waar tafels worden uitgevouwen voor de jaarlijkse repas des anciens (een lunch voor de oudere dorpsgenoten), en waar de lokale fanfare oefent.

Maar als je wat langer in Frankrijk woont, begint op te vallen dat het veel meer is dan dat. De zaal is het fysieke hart van veel dorpen, een plek waar samenkomen bijna vanzelfsprekend is. Er worden bruiloften gevierd, rouwdiensten gehouden, verkiezingsuitslagen gedeeld, maar ook bingo-avonden, kinderfeestjes en verenigingsvergaderingen. Alles komt er samen.

Het is geen gebouw dat je als toerist direct bezoekt, maar als je hier een tijdje woont, raak je er vanzelf bij betrokken. De eerste keer dat ik er binnenstapte was voor een dansavond met lokale muziek. Plastic bekers, lange tafels, flessen wijn die per tafel gingen. Niemand die vroeg wie je was of waarom je er was. Als je er bent, hoor je erbij.

Waarom ieder dorp er één heeft

De gewoonte om in elk dorp een salle des fêtes te bouwen komt voort uit een diepgeworteld Frans geloof in lokale gemeenschap. Frankrijk blijft, ondanks grote steden als Parijs en Lyon, een land van dorpen. Duizenden kleine gemeenschappen met hun eigen burgemeester, verenigingen en gewoontes. En in een land waar centralisatie tegelijkertijd zo sterk is – denk aan Parijs als beslissingscentrum – is die lokale identiteit des te belangrijker.

Een dorpshuis is dan geen luxe, maar een noodzakelijkheid. Er moet een plek zijn waar iedereen binnen kan lopen, waar niet gekocht of besteld hoeft te worden, waar mensen elkaar simpelweg kunnen ontmoeten. In Nederland zou je misschien denken aan een buurthuis of wijkcentrum, maar daar worden zulke ruimtes steeds vaker wegbezuinigd of vervangen door commercieel gebruik. In Frankrijk blijven gemeenten investeren in hun salles des fêtes, juist omdat ze er het belang van inzien.

Wat er zichtbaar wordt in de zaal

Tijdens een bal populaire – bijvoorbeeld op de nationale feestdag of bij een lokaal dorpsfeest – zie je wat de salle des fêtes werkelijk is. Iedereen komt langs: van de gepensioneerde oud-leraar tot het jonge stel uit het nieuwe lotissement, van kinderen tot oude vrienden. Er is muziek (soms live, soms uit een oude geluidsinstallatie), er wordt gedanst, gegeten, gepraat. Niemand doet moeilijk over plastic borden of een licht haperende microfoon. De sfeer is losjes, maar betrokken.

In de grote steden vind je dit gevoel minder: daar zijn bijeenkomsten vaak georganiseerd rond interesses of netwerken. In de dorpen komt iedereen – simpelweg omdat het ‘van het dorp’ is. Het maakt sociale scheidslijnen minder belangrijk en biedt ruimte voor onverwachte ontmoetingen.

Soms is het stil

Sommige salles des fêtes staan er sleets bij. Gordijnen dicht, gras dat opschiet tussen de tegels voor de deur. In dorpen waar de bevolking krimpt of vergrijst, is het lastiger om de zaal levend te houden. Maar zelfs dan blijft ‘ie bestaan. Want het moment kan zomaar weer komen: iemand trouwt, een nieuwe vereniging ontstaat, de verkiezingen komen eraan. De zaal is er, klaar om opnieuw het midden van het dorp te zijn.

Meer dan stenen en stoelen

Wat me het meest treft, is dat een salle des fêtes iets blootlegt van hoe Fransen gemeenschap begrijpen. Niet als iets groots of abstract, maar als iets wat je doet, samen, soms onhandig, met vouwenstoelen en flessen van de coöperatie. Het is gemeenschap als werkwoord.

En misschien is dát wel precies waarom ieder dorp, hoe klein ook, een salle des fêtes nodig heeft.