Waarom dorpsklokken in Frankrijk dag én nacht luiden (en niemand klaagt)

Stel je voor: je bent net aangekomen in een charmant Frans dorpje, je hebt je koffers uitgepakt, een glas wijn ingeschonken, en je valt na een lange reis eindelijk in slaap. Tot—ding, dong, ding!—het is drie uur ’s nachts, en de klokken van het kerkje op het dorpsplein laten luid en duidelijk horen hoe laat het is. En dat doen ze niet één keer. Nee, netjes drie slagen, alsof je daar iets aan hebt terwijl je uit je slaap schrikt.

En toch… niemand in het dorp lijkt zich eraan te storen.

Klokken die het ritme bepalen (ook ’s nachts)

Voor wie in Frankrijk woont of vaker op het platteland komt, is het een vertrouwd geluid. De klokken die ieder uur, en soms zelfs ieder half uur, luiden. Ook als de zon al lang onder is. Voor veel buitenstaanders is het wennen, of op z’n minst verwonderlijk: waarom zou een dorp het nodig vinden de tijd ook ’s nachts te markeren? En belangrijker: waarom heeft niemand er moeite mee?

De uitleg begint, zoals zo vaak in Frankrijk, bij de gewoontes die generaties lang zijn meegegeven. In veel dorpen maken de kerkklokken al eeuwen deel uit van het dagelijks leven. Ze waren er ver voordat iedereen een wekker had, of überhaupt een horloge. De klokken bepaalden het ritme van de dag: wanneer je opstond, wanneer het tijd was voor de mis, of voor de lunch. Ze gaven structuur—een geluid waaraan je je vanzelf aanpaste.

Stilte is relatief

Wat voor de een ‘herrie’ is, is voor de ander achtergrondgeluid. Veel Fransen, zeker op het platteland, ervaren de klokslagen niet als storend maar als vertrouwd. Zoals een stadsbewoner het verkeer niet meer hoort, of iemand bij Schiphol blijft doorslapen terwijl er vliegtuigen overgaan. Het brein filtert wat bekend is. Voor bewoners zijn de klokken er altijd geweest. Ze horen erbij, net als het geklingel van koffiekopjes op het terras of het gehinnik van een paard bij de buren.

Bij mij in het dorp—ergens in de Auvergne—vertelde een buurvrouw ooit met lichte trots dat de klok zelfs 's nachts niet zwijgt. "Il fait partie du village — het is deel van het dorp," zei ze, met een schouderophaal en een glimlach die liet zien dat zij er echt nog nooit over had nagedacht als overlast.

Wanneer klokken toch zwijgen

Dat wil trouwens niet zeggen dat het altijd zo blijft. Er zijn dorpen waar nieuwe bewoners—vaak uit de stad of uit andere landen—klachten hebben ingediend. Soms met succes. Dan worden de klokken 's nachts stilgezet of gedempt tussen pakweg 22:00 en 7:00. Maar dat gebeurt met tegenzin, als het al gebeurt. Want hoe eenvoudig het technisch ook is, het voelt voor veel dorpsbewoners toch als iets verliezen. Alsof een stukje van het dorp wordt uitgezet.

Er zijn rechtszaken over gevoerd. Niet zelden met media-aandacht waarbij het Franse platteland zich verdedigde tegen ‘gevoelige’ nieuwkomers (vaak Britten of Nederlanders), die volgens sommigen gewoon niet gewend zijn aan een leven dat wordt gedeeld met anderen. Want dat is precies waar het in de kern om draait.

Meer dan een geluid: een gevoel van gemeenschap

De klok is niet alleen een tijdsaanduiding. Het is een soort akoestisch anker, dat je eraan herinnert: dit is een plek waar mensen elkaar kennen, waar gewoontes blijven bestaan omdat ze betekenis hebben, niet omdat ze efficiënt zijn.

In veel dorpen is er maar één dorpsplein, één bakker, één schooltje—en één klokkentoren. Het geluid daarvan is dan niet zomaar 'ruis', maar een teken dat het leven erdoor blijft denderen, zelfs als je slaapt.

En misschien daarom is er ook iets kalmerends aan. Je wordt even wakker, ja, maar je weet onbewust: het dorp is er nog. Het ritme klopt. Alles is in orde.

Dus volgende keer dat je wakker schrikt van klokgelui in een Frans dorpje, denk dan niet alleen aan hoe laat het is. Denk aan hoe bijzonder het is dat een geluid eeuwenlang bijna onaangetast is gebleven. En misschien, met een beetje goede wil en voldoende wijn, slaap je daarna toch weer door.