Taal die bloeit: hoe Franse uitdrukkingen in het voorjaar tot leven komen

Wie in april of mei een Frans dorpsplein oversteekt, vangt meer op dan alleen de geur van verse bloemen. Let eens op het Frans dat om je heen gesproken wordt: het klinkt net alsof het voorjaar zich niet alleen in het landschap afspeelt, maar ook in het alledaagse taalgebruik. Wat opvalt – zodra je er oog voor krijgt – is hoe vanzelfsprekend planten, bloemen en kruiden hier overal in woorden doorschemeren, niet als bedacht literair trucje, maar in gewone gesprekken.

Bloemen in complimenten en kleine gesprekken

Op een maandagochtend bij de bakker: een buurvrouw groet en noemt de verse croissants “comme un bouquet de printemps”. Geen grap, ik hoor het vaker. En het is meer dan vrolijkheid: bloemen zijn in het Frans bijna een extra taal, vooral in het voorjaar. Complimenten op het schoolplein – “tu es radieuse comme un muguet” – lijken misschien zoetig, maar zijn, zeker in mei rond het feest van de lelietjes-van-dalen (muguet), heel gebruikelijk.

Het valt me op dat bloemennamen in het Frans meer zijn dan opsmuk. Iemand die doet alsof het altijd feest is, “faire la violette”, maakt zich onzichtbaar. Een kind dat veel beweegt, is “tout feu tout flamme, comme une jacinthe!” In andere streken hoor je juist over “être fraîche comme une rose” om fris en gezond voor de dag te komen. Zulke beeldspraak komt niet uit een taalboek, het zit gewoon in de lucht – vooral als het buiten warmer wordt.

Kruidige metaforen die niet overal hetzelfde smaken

Loop je wat zuidelijker, bijvoorbeeld in de Drôme of de Provence, dan verruilen mensen hun bloemrijke taal voor kruiden: “Avoir du basilic sous le pied” betekent hier zoiets als geluk hebben. In Bretagne hoorde ik eens dat iemand “sentir la menthe” – ruiken naar munt – en daarmee vooral bedoelde dat iemand er fris en schoon uitzag na een flinke regenbui. Niet overal verstaan mensen hetzelfde onder dezelfde bloem of plant: een “pâquerette” (madeliefje) is hier een teken van eenvoud, elders van jeugdigheid of een nieuw begin.

De natuur letterlijk in het gesprek

Wat bijzonder is: deze beelden zijn in Frankrijk geen poëzie voor dichters, maar dagelijkse gespreksstof. Ook in winkels: als de kassajuffrouw mij vraagt of ik al “mes premières herbes de printemps” heb gezien (“je lente kruiden”) – bedoelt ze niet alleen of ik de basilicum heb gekocht, maar of ik gemerkt heb dat de lente echt begonnen is.

Er zit iets gulzigs in, iets van meeleven met het seizoen, wat je minder hoort in echt Nederlands – waar we ‘het lekker weer’ noemen, is het Frans preciezer, botanischer bijna.

Wat zegt het over de Franse omgang met april en mei?

Uiteindelijk merk ik dat dit levende bloemen- en plantental niet alleen iets zegt over taal, maar over hoe intens het seizoen hier gevierd wordt, zonder grootspraak. Als je lentebloemen noemt in een Franse zin, is het niet gekunsteld. Je leeft met het ritme van buiten, ook in wat je zegt. Misschien niet bedoeld als levensles, maar het doet je anders luisteren. Het voorjaar klinkt, ruikt en praat hier naar hyacint, muguet en basilicum – of je wilt of niet.